Updated on 21 Mayıs 2024

AB Yapay Zeka Kanunu (Teklif)

Yapay Zekaya İlişkin Uyumlaştırılmış Kuralları Belirleyen (Yapay Zeka Kanunu) ve Bazı Birlik Düzenlemelerini Değiştiren Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü Teklifi

Proposal for A Regulation of the European Parliament and of the Council Laying Down Harmonised Rules on Artificial Intelligence (Artificial Intelligence Act) and Amending Certain Union Legislative Acts

Avrupa Komisyonu teklifi (21 Nisan 2021)
Avrupa Parlamentosu metni (13 Mart 2024)
AB Konseyi metni (14 Mayıs 2024)

Avrupa Birliği, Yapay Zeka Kanunu teklifiyle, yapay zekanın hukuki bir çerçeveye oturtularak bir güven atmosferinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Avrupa Komisyonu’na göre yapay zeka, insanlar için nihai amacı insan refahını artırmak olan ve iyilik için kullanılan bir araç olmalıdır.

Risk temelli yaklaşım (risk-based approach) üzerine inşa edilen teklifle, yüksek riskli olarak sınıflandırılan yapay zeka sistemlerine yönelik bazı sınırlama ve yükümlülüklerin getirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda;

  • Biyometrik sınıflandırma sistemleri, internetten veya CCTV kaynaklarından yüz görüntülerinin hedeflenmemiş bir şekilde kazınması (scraping) ve iş ve eğitim kuruluşlarındaki duygu tanıma gibi çeşitli yapay zeka uygulamalarının yasaklanması,
  • Biyometrik gözetlemeye ve öngörüye dayalı kolluk faaliyetlerinin (predictive policing) sınırlanması ve yalnızca bazı şartlarda gerçekleştirilebilmesi,
  • Yüksek riskli olarak sınıflandırılan yapay zeka sistemleri için zorunlu temel haklar etki analizinin (FRIA) ve diğer yükümlülüklerin öngörülmesi*,
  • ChatGPT gibi üretken yapay zeka sistemlerine yönelik bunların eğitilmesinde kullanılan telife tabi materyallere ilişkin şeffaflık yükümlülüklerinin getirilmesi,
  • Genel amaçlı yapay zeka (GPAI) teknolojileri için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi,
  • Yapay zeka konusundaki girişimlerin desteklenmesi amacıyla regulatory sandbox‘ların oluşturulması ve
  • 35 milyon euro veya küresel cironun %7’sine kadar para cezalarının öngörülmesi planlanıyor.

* Temel haklar etki analizinin (FRIA) öngörülmesinde Avrupa’da hukuk ve teknoloji alanında çalışan 150’den fazla akademisyenin imzacısı olduğu bildirinin etkisi olduğu biliniyor. Bildirinin ilk imzacılarından Mantelero‘nun konuya dair açık erişim bir makalesi bulunuyor.

Yasama Süreci

Yasalaşmasıyla birlikte AB Yapay Zeka Kanunu’nun tıpkı AB Genel Veri Koruma Tüzük’ünde (GDPR) olduğu gibi yapay zeka alanında dünya çapında bir standart oluşturabileceği ifade edilmektedir [*]. Yasama sürecine dair gelişmeler şöyledir:

  • 21 Mayıs 2024 | AB Konseyi, teklifin yasalaşmasını resmî olarak onaylamıştır. Kanun, Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi’nin başkanlarının imzalamasıyla birlikte yayınlanmak üzere AB Resmî Gazetesi’ne gönderilecek ve yayından yirmi gün sonra yürürlüğe girecektir.
  • 13 Mart 2024 | Teklif, Avrupa Parlamentosu tarafından 46’ya karşı 523 oyla kabul edilmiştir. Teklifin, corrigendum prosedürü kapsamında hukuki ve gramatik açıdan son düzeltmelere tabi tutulması ve AB Konseyi tarafından resmî olarak onaylanması beklenmektedir.
  • 2 Şubat 2024 | Üzerinde politik olarak uzlaşmaya varılan teklif metni, tüm üye ülkeler tarafından desteklenmiştir. AB Konseyi’nin 26 Ocak 2024 tarihinde yayınladığı metin için tıklayınız.
  • 8 Kasım 2023 | Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi, teklif üzerinde prensipler bazında politik anlaşmaya varmıştır. Taslak metninin sağlanan anlaşmaya göre revize edildikten sonra 2024’ün ilk aylarında yasalaşması beklenmektedir. Ayrıca bkz. düzenlemeye ilişkin Avrupa Komisyonu’nun soru cevap listesi (12 Aralık 2023)
  • 14 Haziran 2023 | Avrupa Parlamentosu, teklifle ilgili müzakere pozisyonunu 28’e karşı 499 oyla kabul etmiştir. Parlamento’nun yaptığı değişiklikleri içeren metin için tıklayınız.
  • 6 Aralık 2022 | AB Konseyi, teklife dair genel yaklaşımını (common position) deklare etmiştir.
  • 21 Nisan 2021 | Kanun’un yasalaşmasına yönelik süreç, Avrupa Komisyonu tarafından AB Yapay Zeka Kanunu teklifinin yayınlanmasıyla başlamıştır.

Sistematik

Sistematikte 21 Nisan 2021 tarihli Avrupa Komisyonu teklifi esas alınmıştır.
Sistematiğin detaylı zihin haritasına ulaşmak için tıklayınız.

🇹🇷
Gerekçe (89)

Başl. I: Genel Hükümler
Başl. II: Yasaklanan Yapay Zeka Uygulamaları
Başl. III: Yüksek Riskli YZ Sistemleri
Böl. 1: YZ Sistemlerinin Yüksek Riskli Olarak Sınıflandırılması
Böl. 2: Yüksek Riskli YZ Sistemlerinin Gereklilikleri
Böl. 3: Yüksek Riskli YZ Sistemlerinin Sağlayıcılarının, Kullanıcılarının ve Diğer Tarafların Yükümlülükleri
Böl. 4: Bildirim Makamları ve Yetkili Kuruluşlar
Böl. 5: Standartlar, Uygunluk Değerlendirmesi, Sertifikalar, Tescil
Başl. IV: Belirli YZ Sistemleri için Şeffaflık Yükümlülükleri
Başl. V: Yeniliği Destekleyici Tedbirler
Başl. VI: Yönetişim

Böl. 1: Avrupa Yapay Zeka Kurulu
Böl. 2: Ulusal Yetkili Makamlar
Başl. VII: Tek Başına Yüksek Riskli YZ Sistemleri İçin AB Veritabanı
Başl. VIII: Pazar Sonrası İzleme, Bilgi Paylaşımı, Piyasa Gözetimi

Böl. 1: Pazar Sonrası İzleme
Böl. 2: Vaka ve Arızalar Hakkında Bilgi Paylaşımı
Böl. 3: Uygulama
Başl. IX: Davranış Kuralları
Başl. X: Gizlilik ve Yaptırımlar
Başl. XI: Yetki Devri ve Komite Prosedürü
Başl. XII: Son Hükümler

 

🇬🇧
Recitals (89)

Title I: General Provisions
Title II: Prohibited Artificial Intelligence Practices
Title III: High-Risk AI Systems

Chapter 1: Classification Of AI Systems as High-Risk
Chapter 2: Requirements for High-Risk AI Systems
Chapter 3: Obligations of Providers and Users of High-Risk AI Systems and Other Parties
Chapter 4: Notifiying Authorities and Notified Bodies
Chapter 5: Standards, Conformity Assessment, Certificates, Registration
Title IV: Transparency Obligations for Certain AI Systems
Title V: Measures in Support of Innovation
Title VI: Governance

Chapter 1: European Artificial Intelligence Board
Chapter 2: National Competent Authorities
Title VII: EU Database For Stand-Alone High-Risk AI Systems
Title VIII: Post-Market Monitoring, Information Sharing, Market Surveillance

Chapter 1: Post-Market Monitoring
Chapter 2: Sharing of Information on Incidents and Malfunctioning
Chapter 3: Enforcement
Title IX: Codes of Conduct
Title X: Confidentiality and Penalties
Title XI: Delegation of Power And Committee Procedure
Title XII: Final Provisions